Mục tiêu bài học
- Thực hiện được việc trực quan hóa dữ liệu (vẽ biểu đồ) để hỗ trợ phân tích, đánh giá tình hình thu, chi.
- Biết cách nhận xét, đánh giá sản phẩm bảng tính của Dự án dựa trên các tiêu chí cụ thể.
- Phát triển năng lực làm việc nhóm, trao đổi và góp ý để hoàn thiện sản phẩm.
Mức độ kiến thức và kĩ năng cần đạt
- Nhận biết: Nhận diện được các loại biểu đồ cơ bản (biểu đồ cột, biểu đồ tròn) phù hợp cho việc so sánh dữ liệu hoặc thể hiện tỉ lệ phần trăm.
- Thông hiểu: Hiểu được ý nghĩa của số liệu thông qua biểu đồ, hiểu các tiêu chí kỹ thuật (
Data Validation, hàmIF,SUMIF…) cần có trong một bảng tính quản lý tài chính. - Vận dụng:
- Sử dụng thành thạo các công cụ tạo biểu đồ trong phần mềm bảng tính.
- Vận dụng bảng tính đã tạo để nhập liệu thực tế và đưa ra nhận xét tài chính.
- Đánh giá chéo được sản phẩm của nhóm bạn.
Hoạt động khởi động
Giáo viên yêu cầu học sinh mở lại tệp bảng tính QuanLiTaiChinh.xlsx đã thực hiện ở Bài 9A.
- Mục đích: Chuẩn bị dữ liệu đầu vào cho việc thực hành trực quan hóa.
- Thảo luận: Nhắc lại vai trò của việc nhìn số liệu qua biểu đồ so với việc chỉ nhìn các con số thô.
Tại sao cần trực quan hóa dữ liệu trong quản lý tài chính?
Việc trực quan hóa dữ liệu (như vẽ biểu đồ) giúp chúng ta dễ dàng so sánh tổng thu và tổng chi, nhìn thấy rõ tỉ lệ phần trăm của các khoản thu/chi, từ đó hỗ trợ phân tích và đánh giá tình hình tài chính nhanh chóng và chính xác hơn so với việc chỉ quan sát các bảng số liệu dày đặc.
Hoạt động 1: Thực hành trực quan hoá dữ liệu
Học sinh làm việc với tệp QuanLiTaiChinh.xlsx và thực hiện các yêu cầu sau:
a) Tạo biểu đồ so sánh Tổng thu và Tổng chi
- Vị trí thực hiện: Trang tính Tổng hợp.
- Thao tác:
- Tính toán giá trị Tổng thu và Tổng chi (sử dụng hàm
SUM). - Chọn khối ô tính cần vẽ (ví dụ:
B6:C6hoặc vùng dữ liệu chứa tên tháng và số liệu). - Vào thẻ Insert > chọn Insert Column or Bar Chart > Clustered Column.
- Tính toán giá trị Tổng thu và Tổng chi (sử dụng hàm
- Kết quả: Biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch giữa thu và chi.
b) Tạo biểu đồ tỉ lệ phần trăm các khoản Thu, Chi
- Vị trí thực hiện: Trang tính Thu và trang tính Chi.
- Thao tác:
- Nhấn giữ phím Ctrl để chọn đồng thời cột tên khoản thu/chi và cột số tiền tương ứng (dữ liệu không liền kề).
- Vào thẻ Insert > chọn Insert Pie or Doughnut Chart > Pie.
- Chỉnh sửa tiêu đề và hiển thị nhãn dữ liệu (Data Labels) để thấy phần trăm.
- Kết quả: Hai biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu nguồn thu và các khoản chi tiêu.
c) Phân tích dữ liệu từ biểu đồ
Học sinh quan sát biểu đồ vừa tạo và trả lời các câu hỏi thực tế về tình hình tài chính.
Nhận xét tình hình tài chính dựa trên biểu đồ
Dựa vào quan sát biểu đồ, học sinh cần nêu được:
– So sánh Thu – Chi: Tổng thu có vượt tổng chi hay không? (Nhìn độ cao cột ở Hình 1).
– Khoản thu chính: Khoản nào chiếm miếng bánh lớn nhất trong biểu đồ tròn Thu? (Ví dụ: Lương, Tiền thưởng…).
– Khoản chi lớn nhất: Khoản nào chiếm tỉ lệ lớn hoặc bất thường trong biểu đồ tròn Chi? (Ví dụ: Ăn uống, Giải trí…).
Hoạt động 2: Đánh giá sản phẩm dự án
Học sinh làm việc theo cặp hoặc nhóm, trao đổi sản phẩm để đánh giá chéo.
a) Quy trình kiểm thử sản phẩm của bạn
- Nhận file của bạn.
- Nhập dữ liệu giả định (thu, chi của gia đình em) vào bảng tính của bạn.
- Quan sát xem các hàm và biểu đồ có tự động cập nhật đúng hay không.
b) Tiêu chí đánh giá
Sử dụng Bảng tiêu chí sau để đánh giá (Đạt/Chưa đạt):
| STT | Tính năng | Yêu cầu kỹ thuật |
|---|---|---|
| 1 | Nhập liệu | Sử dụng Data Validation để hỗ trợ nhập liệu, kiểm soát lỗi nhập ở các cột Ngày, Khoản thu/chi. |
| 2 | Thống kê | Sử dụng hàm COUNTIF để đếm số lần thu/chi. |
| 3 | Tính tổng | Sử dụng hàm SUMIF tính tổng tiền theo từng khoản. |
| 4 | Trích xuất thời gian | Sử dụng hàm MONTH và SUMIF để tính tổng theo tháng. |
| 5 | Cảnh báo | Sử dụng hàm IF lồng nhau để đưa ra lời nhắc cân đối thu chi. |
| 6 | Trực quan hóa | Biểu đồ cập nhật đúng, phản ánh rõ tình hình tài chính. |
c) Hoàn thiện sản phẩm
- Trao đổi ý kiến nhận xét.
- Tiếp thu góp ý để chỉnh sửa lỗi (nếu có) và làm đẹp bảng tính.
Lưu ý quan trọng khi sao chép dữ liệu để kiểm thử (Test)
Khi sao chép dữ liệu từ file này sang file khác để kiểm tra tính năng:
– Không sao chép đè lên các ô có công thức toán.
– Chỉ sao chép dữ liệu thô: Danh sách khoản thu/chi, Ngày tháng, Nội dung, Số tiền, Tiêu chí.
– Không cần sao chép: Các cột kết quả tính toán như Tổng tiền, Số lần, Tháng (vì các cột này phải tự động nhảy số nếu công thức đúng).
Luyện tập
Học sinh thực hiện bài tập trắc nghiệm để củng cố kiến thức về nguyên lý thiết kế bảng tính và quản lý tài chính.
Câu hỏi: Những phát biểu nào dưới đây là sai?
A. Phần mềm bảng tính điện tử không phù hợp để hỗ trợ quản lí tài chính gia đình, cá nhân.
B. Có thể sử dụng hàm COUNTIF, SUMIF để tính số lần thu, chi, tính tổng thu, chi theo tiêu chí đặt ra.
C. Trực quan hoá dữ liệu giúp ta dễ dàng hơn trong việc phân tích, đánh giá tình hình thu, chi.
D. Có thể sử dụng hàm IF để đối chiếu, hỗ trợ cân đối thu, chi.
E. Bảng tính quản lí tài chính gia đình đã được em tạo ra không thể sử dụng để quản lí tài chính gia đình của bạn khác và ngược lại.
–> Đáp án đúng: A và E.
Giải thích chi tiết:
- Phát biểu A sai: Bảng tính điện tử (Excel) là công cụ rất mạnh mẽ và phổ biến để quản lý tài chính cá nhân/gia đình.
- Phát biểu E sai: Đây là phát biểu sai trọng tâm của bài. Bảng tính được thiết kế đúng chuẩn (dùng công thức tổng quát,
Data Validation) thì hoàn toàn có thể tái sử dụng làm mẫu (template) cho người khác. Chỉ cần xóa dữ liệu cũ và nhập dữ liệu mới, các công thức sẽ tự động tính toán lại.
Vận dụng
Học sinh làm việc nhóm, mở rộng phạm vi từ tài chính gia đình sang tài chính tập thể (Câu lạc bộ).
Yêu cầu:
- Mở bảng tính
QuanLiTaiChinhCLB.xlsx(đã làm ở Bài 9A). - Tính toán: Tính tổng thu, tổng chi.
- Vẽ biểu đồ:
- Biểu đồ cột so sánh Tổng thu – Tổng chi của CLB.
- Biểu đồ tròn tỉ lệ phần trăm các nguồn thu và các khoản chi của CLB.
- Phân tích: Nhận xét tình hình tài chính của CLB (Có dư quỹ không? Chi tiêu cho hoạt động nào nhiều nhất?).
- Đánh giá chéo: Trao đổi file với nhóm khác, thực hiện nhập liệu thử và đánh giá theo bảng tiêu chí ở phần Nội dung chính.
Gợi ý đánh giá dự án Câu lạc bộ (CLB)
Khi đánh giá tài chính CLB, học sinh cần chú ý sự khác biệt so với quản lý tài chính gia đình:
– Nguồn thu thường đến từ đóng góp hội viên hoặc tài trợ (cần kiểm tra xem đã thu đủ chưa).
– Các khoản chi thường phục vụ sự kiện.
– Việc trực quan hóa giúp Ban chủ nhiệm CLB minh bạch tài chính với các thành viên.
Trắc nghiệm Tin học 9 Bài 10A. Thực hành trực quan hoá dữ liệu và đánh giá dự án
Bảng xếp hạng
| Hạng | Họ tên | Lớp | Điểm số | Thời gian |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Bích Trâm 3 lần thi | 9A2 | 10.00 / 10.00 | 1 phút 25 giây |
| 2 | LÊ NGỌC PHƯƠNG ANH ⚠ Cảnh báo 1 lần thi | 9A2 | 10.00 / 10.00 | 1 phút 50 giây |
| 3 | đỗ dương 2 lần thi | 9A2 | 9.00 / 10.00 | 4 phút 43 giây |
| 4 | Phan hải nam 1 lần thi | 9A2 | 8.75 / 10.00 | 10 phút 57 giây |
| 5 | Lê Nguyễn Minh Khôi 1 lần thi | 9A1 | 5.00 / 10.00 | 6 phút 45 giây |
| 6 | Johann Gregor Mendel ⚠ Cảnh báo 1 lần thi | 9A2 | 3.00 / 10.00 | 59 giây |
| Hạng | Họ tên | Lớp | Điểm số | Thời gian |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Lê Nguyễn Minh Khôi 1 lần thi | 9A1 | 5.00 / 10.00 | 6 phút 45 giây |
| Hạng | Họ tên | Lớp | Điểm số | Thời gian |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Bích Trâm 3 lần thi | 9A2 | 10.00 / 10.00 | 1 phút 25 giây |
| 2 | LÊ NGỌC PHƯƠNG ANH ⚠ Cảnh báo 1 lần thi | 9A2 | 10.00 / 10.00 | 1 phút 50 giây |
| 3 | đỗ dương 2 lần thi | 9A2 | 9.00 / 10.00 | 4 phút 43 giây |
| 4 | Phan hải nam 1 lần thi | 9A2 | 8.75 / 10.00 | 10 phút 57 giây |
| 5 | Johann Gregor Mendel ⚠ Cảnh báo 1 lần thi | 9A2 | 3.00 / 10.00 | 59 giây |
