Tin học 9 – Bài 9A. Tổng hợp, đối chiếu thu, chi

Mức độ kiến thức, kỹ năng cần đạt

• Nhận biết:
  • Nhận biết cú pháp và chức năng của hàm MONTH trong Excel.
  • Nhận biết cấu trúc của hàm SUMIF và ý nghĩa các tham số.
  • Nhận biết cú pháp hàm IF và cách viết hàm IF lồng nhau.
• Thông hiểu:
  • Hiểu nguyên lý trích xuất dữ liệu thời gian (tháng) từ chuỗi ngày tháng năm để phục vụ việc tổng hợp.
  • Hiểu logic hoạt động của hàm điều kiện IF để so sánh các giá trị số học (lớn hơn, nhỏ hơn, bằng).
• Vận dụng:
  • Sử dụng kết hợp hàm MONTH và SUMIF để lập bảng tổng hợp thu, chi theo tháng.
  • Vận dụng hàm IF (cơ bản và lồng nhau) để tự động đưa ra đánh giá cân đối thu chi (Chi > Thu, Chi < Thu, Chi = Thu).

Năng lực số tích hợp

Bài học này góp phần phát triển các năng lực số sau theo Phụ lục khung năng lực số:

• 1.3.NC1a (Quản lý dữ liệu): Thao tác được thông tin, dữ liệu và nội dung để tổ chức, lưu trữ và truy xuất dễ dàng hơn (Tổ chức bảng tính để tổng hợp dữ liệu tài chính).
• 5.2.NC1b (Giải quyết vấn đề): Áp dụng được các công cụ số khác nhau và các giải pháp công nghệ có thể có để giải quyết những nhu cầu đó (Sử dụng hàm bảng tính giải quyết bài toán quản lý tài chính).

1. Tổng hợp thu, chi theo tháng

Để quản lý tài chính hiệu quả, cần tổng hợp dữ liệu chi tiết (theo ngày) thành dữ liệu tổng quát (theo tháng). Quá trình này sử dụng hàm trích xuất thời gian và hàm tính tổng có điều kiện.

a) Trích xuất giá trị tháng (Hàm MONTH)

• Mục đích: Lấy ra con số chỉ tháng từ một ô chứa dữ liệu ngày tháng đầy đủ.
• Cú pháp: =MONTH(serial_number)
  • serial_number: Ô chứa dữ liệu ngày tháng cần lấy thông tin.
• Ví dụ: Tại ô B3, công thức =MONTH(A3) sẽ trả về giá trị tháng của ngày trong ô A3.

b) Tính tổng theo điều kiện (Hàm SUMIF)

• Mục đích: Tính tổng các giá trị trong một vùng dữ liệu thỏa mãn một tiêu chí nhất định (ví dụ: chỉ tính tổng tiền của tháng 1).
• Cú pháp: =SUMIF(range, criteria, [sum_range])
  • range: Vùng chứa điều kiện kiểm tra (Ví dụ: Cột tháng).
  • criteria: Điều kiện cần thỏa mãn (Ví dụ: Số 1 – tức là tháng 1).
  • sum_range: Vùng chứa các giá trị cần tính tổng (Ví dụ: Cột số tiền).
• Lưu ý: Vùng range và sum_range phải có kích thước tương đương nhau.

2. Sử dụng hàm IF để đối chiếu, hỗ trợ cân đối thu, chi

Việc so sánh giữa Tổng Thu và Tổng Chi giúp đưa ra cảnh báo về tình hình tài chính. Excel cung cấp hàm logic IF để thực hiện việc này tự động.

a) Cấu trúc hàm IF

• Cú pháp: =IF(logical_test, [value_if_true], [value_if_false])
  • logical_test: Biểu thức điều kiện (ví dụ: Thu > Chi).
  • value_if_true: Giá trị trả về nếu điều kiện ĐÚNG.
  • value_if_false: Giá trị trả về nếu điều kiện SAI.

b) Hàm IF lồng nhau

Khi có nhiều hơn 2 trường hợp xảy ra (ví dụ: Thu > Chi, Thu = Chi, Thu < Chi), cần sử dụng hàm IF lồng nhau.

• Nguyên lý chung: Đặt một hàm IF khác vào vị trí value_if_false của hàm IF đầu tiên.

Luyện tập

Vận dụng

Bài tập: Hoàn thiện dự án Quản lý tài chính

Đề bài: Mở tệp bảng tính QuanLiTaiChinh.xlsx đã thực hiện ở các bài trước. Thực hiện các yêu cầu sau để hoàn thiện bảng “Tổng hợp thu – chi”:

1. Tại sheet “Thu” và “Chi”: Thêm cột “Tháng” và dùng hàm MONTH để tách tháng từ cột Ngày.
2. Tại sheet “Tổng hợp”: Dùng hàm SUMIF để tính Tổng Thu và Tổng Chi cho từng tháng dựa trên dữ liệu vừa tách.
3. Tại cột “Cân đối”: Dùng hàm IF lồng nhau để đưa ra nhận xét (Chi > Thu, Chi < Thu, hoặc Cân đối).

Hướng dẫn giải (Mã minh họa cho ô Tổng Chi tháng 1):

=SUMIF(Chi!$B$3:$B$20, 'Tổng hợp'!A3, Chi!$E$3:$E$20)